apeleutherosi002σε συνεργασία με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας

Επιμέλεια: Ηλίας Νικολακόπουλος

Μουσική επιμέλεια: Θανάσης Μήνας

Οργάνωση παραγωγής: Ιωάννα Βόγλη, Χρήστος Τριανταφύλλου

Από την Κυριακή 21 Οκτωβρίου και κάθε Κυριακή 13:00 - 14:00 το μεσημέρι Στο Κόκκινο 105,5 


Πως ξαναδιαβάζουμε το παρελθόν την εποχή της κρίσης; Πως επιστρέφουμε στα ορόσημα με τα οποία οι άνθρωποι σημάδεψαν την ιστορική διαδρομή τους, την ώρα που ένας ολόκληρος κόσμος αλλάζει;
Πως ξαναβλέπουμε τους μύθους και τις πραγματικότητες του χθες με βάση τις νέες βεβαιότητες του σήμερα;

Η Ιστορία στο Κόκκινο επιθυμεί να συνομιλήσει για το χθες με σύγχρονους επιστήμονες και νέες οπτικές. Εστιασμένη κατά κύριο λόγο στον ταραγμένο 20ό αιώνα, την εποχή των άκρων και με αφορμή σημαντικές ιστορικές επετείους επιχειρεί να αναδείξει μια σειρά από άξονες που διέτρεξαν την πρόσφατη ελληνική ιστορία: από το κίνημα στο Γουδί έως και τη Μεταπολίτευση, από τη σταφιδική κρίση των αρχών του αιώνα έως το επισιτιστικό πρόγραμμα του ΕΑΜ, από το δημοτικιστικό κίνημα στην καθιέρωση του μονοτονικού. Ο στόχος είναι να μιλήσουμε για το παρελθόν ξεφεύγοντας από στερεότυπες εικόνες και έτοιμα σχήματα, να επεξεργαστούμε το παρελθόν ώστε να κατανοήσουμε το σήμερα. Η διαδρομή αυτή θα γίνει με τη συνεργασία των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, τόσο στην επιλογή των θεματικών και των συνομιλητών, όσο και με τη χρήση των μοναδικών αρχειακών και έντυπων συλλογών τους για τον 20ό αιώνα.

 

10η εκπομπή

Κυριακή 20 Ιανουαρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Η δημοκρατία και η ιστορία: μια πολύπλοκη σχέση

Συζητούν ο Κωστής Καρπόζηλος και ο Αντώνης Λιάκος

Ο Κωστής Καρπόζηλος συνομιλεί με τον Αντώνη Λιάκο με αφορμή την πρόσφατη έκδοση του βιβλίου του, Η δημοκρατία και η ιστορία (Πόλις, 2018). Πως σχετίζεται, η ιστορία, δηλαδή ο τρόπος που ιστορούμε το παρελθόν, με τη δημοκρατία; Το ερώτημα αυτό λειτουργεί ως αφετηρία για να ξανασκεφτούμε γύρω από τις περιπέτειες της δημοκρατίας και το δυναμικό της χαρακτήρα ως ένα αίτημα που επανέρχεται μέσα στο χρόνο με διαφορετικά πρόσημα, αλλά σταθερά συνδεδεμένο με το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης. Με τον τρόπο αυτό, η ιστορία και η δημοκρατία μετασχηματίζονται από στατικές έννοιες σε διαδικασίες που εμπλέκουν και εμπλέκονται με τις σκέψεις, τις προσδοκίες και τις απογοητεύσεις των ανθρώπινων κοινωνιών. Ποιο είναι το μέλλον την δημοκρατίας στον 21ο αιώνα;

 

 

9η εκπομπή

Κυριακή 13 Ιανουαρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Μετανάστες στη Γερμανία: η εμπειρία της νεότητας

Συζητούν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ο Νίκος Παπαδογιάννης

Πως μπορούμε να ξαναδιαβάσουμε σήμερα την ιστορία της οικονομικής μετανάστευσης στη Γερμανία; Τι σήμαινε πολιτισμικά η εμπειρία της μετανάστευσης για τους Έλληνες και ιδιαίτερα τους νέους και τις νέες που μετακινήθηκαν για να συνδράμουν «το γερμανικό θαύμα»; Πόσο διαφοροποίησαν τη σκέψη και τη ζωή τους γεγονότα, όπως το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου ή ο Μάης του ’68; Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με τον ιστορικό Νίκο Παπαδογιάννη για την νεανική οικονομική και φοιτητική μετανάστευση στις δεκαετίες του ’60 και ΄70 στην Δυτική Γερμανία.

 

 

8η εκπομπή

Κυριακή 9 Δεκεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Ο Πόλεμος της Αλγερίας και η μνήμη του: από το «σύνδρομο του Βισύ» στο «σύνδρομο της Αλγερίας»

Συζητούν ο Χρήστος Τριανταφύλλου και ο Γιώργος Νούσης

Με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις του Γάλλου προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν, με τις οποίες αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά η χρήση βασανιστηρίων από τον γαλλικό στρατό, ο ιστορικός Χρήστος Τριανταφύλλου συζητά με τον υποψήφιο διδάκτορα Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιώργο Νούση για τον πόλεμο της Αλγερίας (1954-1962) και τη μεταγενέστερη διαχείρισή του. Ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα, η Γαλλία στράφηκε προς την αποικιακή κατάκτηση της Αλγερίας, επιδιώκοντας να διαχειριστεί τα εδάφη της τελευταίας ως τμήμα της ίδιας της μητροπολιτικής Γαλλίας. Ειδικά από το τέλος του γαλλοπρωσικού πολέμου το 1871, οπότε συνέρρευσε στη συγκεκριμένη αποικία μεγάλος αριθμός Γάλλων και άλλων ευρωπαίων, έλαβε χώρα μια συστηματική προσπάθεια κατάκτησης της Αλγερίας, αφενός με τη διατήρηση πολλών στοιχείων της προηγούμενης οθωμανικής διοίκησης, αφετέρου με πρακτικές αφομοίωσης του αλγερινού πληθυσμού στο γαλλικό κράτος. Η αποικιακή καταπίεση των Αλγερινών οδήγησε σε μια σειρά αντιστασιακών κινημάτων ήδη από τον 19ο αιώνα, τα οποία κατέληξαν στην επανάσταση του 1954. Μετά το τέλος του πολέμου, όπου η Γαλλία επικράτησε στρατιωτικά αλλά υπέστη βαριά πολιτική ήττα, το γεγονός καλύφθηκε από ένα πέπλο σιωπής για 30 χρόνια και αντιμετωπιζόταν ως μια εσωτερική υπόθεση της Γαλλίας, μέχρι την επίσημη αναγνώριση του πολέμου ως τέτοιου το 1999. Έκτοτε, σημειώθηκε μια έκρηξη στη μνημόνευση του πολέμου, η οποία εντάσσεται και σε μια σειρά νέων πολιτικών της μνήμης των πρώην αποικιοκρατικών δυνάμεων.

 

 

7η εκπομπή

Κυριακή 2 Δεκεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Οι Θρησκευτικοί Πόλεμοι και η ιστοριογραφική «επανάσταση» στην Ευρώπη (16ος-17ος αιώνας)

Συζητούν ο Θανάσης Γάλλος και ο Κώστας Γαγανάκης

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Κώστα Γαγανάκη, αναπληρωτή καθηγητή Ευρωπαϊκής Ιστορίας του ΕΚΠΑ, «Θουκυδίδης ή Ευσέβιος; Προτεσταντική ιστοριογραφία στη Γαλλία των Θρησκευτικών Πολέμων (1560-1600)» (Πόλις 2016), ο Θανάσης Γάλλος συζητάει με τον συγγραφέα για το ξέσπασμα των Θρησκευτικών Πολέμων στην Ευρώπη του 16ου αιώνα. Εκκινώντας από τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά τους αίτια, την εξέλιξη των συγκρούσεων ανάμεσα στους Καθολικούς και τους Προτεστάντες, αλλά και στο εσωτερικό του κάθε στρατοπέδου, συζητούν για τη γενιά των νέων ιστορικών, τη «νέα ιστορία» και την ιστοριογραφική «επανάσταση» του 16ου αιώνα και για τα ιδεολογικά της όρια.

 

 

 

6η εκπομπή

Κυριακή 25 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Κάτι τρέχει με την οικογένεια

Συζητούν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ο Δημήτρης Παπανικολάου

Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με τον Δημήτρη Παπανικολάου, αναπληρωτή καθηγητή νεοελληνικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, για την ελληνική οικογένεια σήμερα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του «Κάτι τρέχει με την οικογένεια. Έθνος, πόθος και συγγένεια την εποχή της κρίσης» (Εκδόσεις Πατάκη 2018). Εκκινώντας από την πρόσφατη καλλιτεχνική παραγωγή λογοτεχνικών, θεατρικών και κινηματογραφικών έργων που αμφισβητούν τις κεντρικές αξίες πάνω στις οποίες βασίστηκε ο θεσμός της οικογένειας ως κύτταρο της ελληνικής κοινωνίας, οι δυο συνομιλητές επικεντρώνονται σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αντίφαση: στην αποδόμηση, με μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό, ενός θεσμού, ο οποίος, όμως, στα χρόνια της κρίσης απέκτησε νέα δυναμική και περιεχόμενο, καθώς αναδείχθηκε στον κατεξοχήν χώρο ασφάλειας και προστασίας των μελών του.

 

 

5η εκπομπή

Κυριακή 18 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Πολιτικό έγκλημα και πολιτικοί κρατούμενοι: διώκτες και διωκώμενοι στον ελληνικό 20ό αιώνα

Συζητούν ο Χρήστος Τριανταφύλλου και ο Πολυμέρης Βόγλης

Ποιος ορίζει αν ένα έγκλημα είναι πολιτικό και πώς θα διωχθεί; Ο ιστορικός Χρήστος Τριανταφύλλου συζητά με τον αναπληρωτή καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Πολυμέρη Βόγλη, για τη δίωξη πολιτικών ιδεών στην Ελλάδα, από τον Μεσοπόλεμο μέχρι και τη δικτατορία του 1967. Ξεκινώντας από τις εκκαθαρίσεις και τους εκτοπισμούς μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών κατά τον Εθνικό Διχασμό, η τεχνογνωσία και το νομοθετικό πλαίσιο της πολιτικής δίωξης χρησιμοποιήθηκε ήδη από τη δεκαετία του 1920 –με αποκορύφωμα το Ιδιώνυμο του 1929– κυρίως εναντίον του κομμουνισμού, ταυτίζοντάς τον ουσιαστικά με το πολιτικό έγκλημα. Η μεγάλη τομή, ωστόσο, συντελέστηκε στη δικτατορία του Μεταξά, και, στη συνέχεια, το σχετικό νομοθετικό και πολιτικό πλαίσιο αποκρυσταλλώθηκε στον Εμφύλιο με μια έκρηξη συλλήψεων, φυλακίσεων, εκτοπίσεων και ελέγχου κάθε πτυχής της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής μέχρι και τη δικτατορία του 1967. Σε αυτό το ευρύ πλέγμα, οι διωκώμενοι απάντησαν με τη δική τους οργάνωση, εντός και εκτός χώρων κράτησης, συγκροτώντας δικά τους δίκτυα και διεκδικώντας την ταυτότητα του αγωνιστή και του πολιτικού κρατουμένου. Η εμπειρία αυτών των ανθρώπων, τελικά, μπορεί να μας προσφέρει χρήσιμα εργαλεία για να δούμε την ιστορία του 20ού αιώνα με άλλο μάτι, αψηφώντας τις συμβατικές διακρίσεις που βασίζονται στα μεγάλα πολιτικά γεγονότα.

 

 

4η εκπομπή

Κυριακή 11 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Ένας αιώνας από τη λήξη του «Μεγάλου Πολέμου»  

Συζητούν ο Στάθης Παυλόπουλος και ο Δημήτρης Μπαχάρας 

Στις 11 Νοεμβρίου του 2018 συμπληρώνεται ένας αιώνας από τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενός μαζικού, τεχνολογικά προηγμένου και πολύνεκρου πολέμου που άφησε βαθιά αποτυπώματα στα Ευρωπαϊκά κράτη για την επόμενη περίοδο. Με αφορμή αυτή την επέτειο ο Στάθης Παυλόπουλος συνομιλεί με τον Δημήτρη Μπαχάρα, ιστορικό – υπεύθυνο των ιστορικών αρχείων του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Τι σημαίνει ο «Μεγάλος Πόλεμος» για τους ανταγωνιζόμενους ευρωπαϊκούς εθνικισμούς; πόσο αλλάζει το κοινωνικό-πολιτικό τοπίο και ποια τα ιδεολογικά ρεύματα που αναδύονται μετά την συντριπτική ήττα και τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας; Ποια είναι η δημόσια μνήμη του πολέμου αυτού; Τι συνεπάγεται ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος για την ελληνική περίπτωση; Πως εξυφαίνονται οι «σιωπές» και η ελληνοκεντρική θέαση του πολέμου υπό το πρίσμα των πολεμικών συμβάντων του 1912-1922 και του Εθνικού Διχασμού;  

 

 

3η εκπομπή

Κυριακή 4 Νοεμβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας: ένα βήμα ζωντανής πολιτικής φαντασίας

 

Συζητούν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ο Κωστής Καρπόζηλος 

Στις 4 Νοεμβρίου του 1918 περίπου τριάντα άνθρωποι συγκεντρώθηκαν σε μία αίθουσα του Πειραιά. Το αποτέλεσμα της συνάντησής τους ήταν η ίδρυση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας, του ΣΕΚΕ. Με αφορμή τον έναν αιώνα από την σημαντική αυτή στιγμή στην ιστορία της ελληνικής αριστεράς ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συνομιλεί με τον Κωστή Καρπόζηλο για το τι σημαίνει η ανάδυση ενός σοσιαλιστικού πολιτικού κόμματος μέσα στη δίνη του παγκοσμίου πολέμου και της ρωσικής επανάστασης. Ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι που μαζεύτηκαν εκεί, ποιές ήταν οι εμπειρίες τους, και ποιό εν τέλει εκείνο το ενοποιητικό νήμα που τους επέτρεπε να αισιοδοξούν για το μέλλον της σοσιαλιστικής υπόθεσης; Οι ερωτήσεις αυτές ίσως μας επιτρέψουν να δούμε το ΣΕΚΕ όχι ως το προστάδιο της ίδρυσης του ΚΚΕ, αλλά ως ανοιχτό πεδίο ιδεολογικών αναζητήσεων και τολμηρών πρωτοβουλιών. 

 

 

2η εκπομπή

Κυριακή 28 Οκτωβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Η ιστορία στη μεγάλη οθόνη: η Κατοχή και η Αντίσταση στον ελληνικό κινηματογράφο (1945-1981)

Συζητούν ο Χρήστος Τριανταφύλλου και ο Γιώργος Ανδρίτσος

Με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, ο ιστορικός Χρήστος Τριανταφύλλου συζητά με τον διδάκτορα ιστορίας Γιώργο Ανδρίτσο για τους τρόπους με τους οποίους αναπαραστάθηκαν η Κατοχή και η Αντίσταση στον ελληνικό κινηματογράφο, από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι το 1981. Ακολουθώντας τα ευρύτερα ρεύματα της ιστορίας της εν λόγω περιόδου, ο κινηματογράφος ως βιομηχανία και ως μορφή τέχνης αντιμετώπισε τα δικά του προβλήματα και τις δικές του προκλήσεις: από ηγεμονικό μέσο της μαζικής κουλτούρας κατά τη λεγόμενη «χρυσή εποχή» του, έχασε σταδιακά τη μονοκρατορία του από την τηλεόραση. Στο πλαίσιο της προσπάθειας διαχείρισης του επώδυνου και τραυματικού πρόσφατου παρελθόντος του πολέμου, ο ελληνικός κινηματογράφος κατασκεύασε σύμβολα και ανθρωπότυπους (ο χαφιές, ο γενναίος αξιωματικός, η μοιραία γυναίκα που αποσπά πληροφορίες από τον εχθρό), εμπίπτοντας στην κυρίαρχη εκδοχή της ιστορίας που επέβαλαν οι νικητές του Εμφυλίου Πολέμου. Ταυτόχρονα, δημιουργοί όπως ο Νίκος Κούνδουρος προσπάθησαν να αμφισβητήσουν αυτό το αφήγημα, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίσουν σημαντικές δυσχέρειες και διώξεις. Η δικτατορία του 1967-1974 συνέβαλε ενεργά στην αύξηση των «πατριωτικών ταινιών» ιστορικού περιεχομένου, εκμεταλλευόμενη το ήδη υπάρχον θεσμικό και ιδεολογικό πλαίσιο των αποκλεισμών των αντιφρονούντων. Στην πρώτη περίοδο της Μεταπολίτευσης η κινηματογραφική πραγμάτευση της Κατοχής και της Αντίστασης απέκτησε πιο πλουραλιστικά πολιτικά χαρακτηριστικά, χωρίς όμως να αποκοπεί τελείως από την προηγούμενη παράδοση. Όντας ένα αμφίδρομο μέσο, ο κινηματογράφος εξαρτιόταν και από την υποδοχή των θεατών, για την οποία όμως μπορούμε να εξαγάγουμε μόνο μερικά συμπεράσματα.

 

 

1η εκπομπή

Κυριακή 21 Οκτωβρίου 13.00 - 14.00 Στο Κόκκινο 105,5

Οικογενειακοί δεσμοί και συναισθήματα τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου

Συζητούν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και η Δήμητρα Βασιλειάδου

Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με την ιστορικό Δήμητρα Βασιλειάδου για τους οικογενειακούς δεσμούς, τον αυτοβιογραφικό λόγο και τα συναισθήματα. Το οικογενειακό ιδεώδες, η σχέση δημόσιου ιδιωτικού, το υπόδειγμα της γυναίκας συζύγου, η αγάπη και η σεξουαλικότητα κυριαρχούν σε μια συζήτηση για το πώς αντιλαμβανόταν η αστική κοινωνία τον θεσμό της οικογένειας στην Ελλάδα των περασμένων αιώνων.